گفتگو با محمود کریمی، مدیر کارخانه نوآوری درباره چالش‌های پیش روی استارتاپ‌ها در ایران و لزوم گسترش فعالیت کارخانه‌های نوآوری / همشهری

استارتاپها تازه‌ترین شکل کسب‌وکار در دنیا هستند که چند سالی است آوازه‌شان را در ایران نیز زیاد می‌شنویم. شغل‌هایی که عمرشان به 5 یا 6 سال هم نمی‌رسد، سرعت رشدشان سرسام‌آور است و در دنیا تحول‌های بزرگی در بازار به وجود آورده‌اند. جوان‌ها اکوسیستم استارتاپی را می‌چرخانند اما قانون‌گذاران سنتی از نسل‌های قبل هستند. نتیجه اینکه، سرعت تحول جوان‌های استارتاپی سرسام‌آور است و قانون به‌اندازه کافی نمی‌تواند خودش را با شرایط جدید وفق بدهد؛ هرچند دولت در چند وقت اخیر تلاش کرده فاصله بین این دو نسل را کمتر کند. رئیس‌جمهور نیز در آخرین سخنرانی‌اش تأکید کرده، باید تلاش شود کشور در حوزه توسعه اقتصاد فضای مجازی از جهان عقب نیفتد. با وجود این، هنوز مشکلاتی در این حوزه وجود دارد. مشکلات کسب‌وکارهای استارتاپی چیست؟ دولت برای رفع موانع چه‌کارهایی می‌تواند بکند و آیا آنچه تا امروز انجام داده، موفقیت‌آمیز بوده است؟ همشهری در گفت‌وگو با عده‌ای از فعالان این حوزه دغدغه‌های آن‌ها بررسی کرده است.

مشکل بزرگی به نام موانع قانونی

تفاوت نگاه سنتی قانون‌گذاران و رفتار مدرن استارتاپ‌ها از مشکلات دیگر استارتاپ‌هاست. محمود کریمی، مدیرعامل کارخانه فناوری دراین‌باره می‌گوید: «قوانین خیلی عقب‌تر از چالش‌هایی هستند که استارتاپ‌ها با آن برخورد می‌کنند. در حوزه‌های زیادی مثل مجوز، بیمه، عوارض و… پیش‌بینی این نوع نیاز وجود ندارد. استارتاپ‌ها از یک بی‌نظمی به نظم جدید رسیده‌اند و کارشان را جلو می‌برند. نهادهای قانون‌گذار هم باید حداقل به‌اندازه چند درصد از سرعت رشد استارتاپ‌ها به روند کارشان شتاب بدهند و خودشان را با نیازهای روز هماهنگ کنند.» کریمی در این رابطه مثال ساده تاکسی‌های اینترنتی را می‌زند که قانون چندین سال قبل می‌گوید حمل‌ونقل مسافر با خودروهای شخصی ممنوع است؛ اما در شرایط فعلی، کشور نیاز به تغییر قوانین برای اساس نیازهای جدید کسب‌وکارهای نوپا دارد.

سوگل ثابت فر، بنیان‌گذار یک استارتاپ حوزه سلامت می‌گوید: «سازمان‌های بزرگ وقتی می‌خواهند به ما پولی بدهند، ضمانت طلب می‌کنند. بهترین ضمانت این است که یک شرکت ثبت‌شده و بزرگ ما را معرفی کند. اگر یک شرکت بزرگ پشتیبان ما بود که دیگر نیازی به پول نداشتیم. ما نوع کارمان و تعهدهایمان متفاوت است.» تفاوت دیدگاه‌ها درباره نوع کسب‌وکار هم جدی است. نیما نورمحمدی، فعال استارتاپی می‌گوید: «مدل کسب‌وکار ما این‌طوری نیست که جنسی را در مغازه بچینیم و منتظر مشتری باشیم. دولتی‌ها می‌گویند، آن‌طور که ما می‌گوییم کار کنید، از اینجا و آنجا مجوز داشته باشید و کلاً همه‌چیز خیلی سنتی است درصورتی‌که ما نیازهای جدیدی داریم.»

مسئولان باید یاد بگیرند

یکی از مشکلاتی که استارتاپ‌ها دارند، ناآگاهی مسئولان از مفاهیم و مدل‌های کسب‌وکار در دنیای جدید است. تفکر سنتی در این رابطه باعث می‌شود تا بسیاری از مقام‌های دولتی متوجه خواست‌ها و نیازهای فعالان این حوزه نشوند. کاوه یزدی فر، مربی کارآفرینی و مدیر ارشد عملیات آواتک درباره این مشکل مهم می‌گوید: «ما بارها برنامه‌های سفر به بخش‌های مختلف کشور را راه انداخته‌ایم تا به مسئولان در رده‌های مختلف واژه‌ها و اصطلاحات استارتاپی و روش کارشان را توضیح دهیم. به نظرم این کار به روشن کردن فضا کمک می‌کند.»

وام؛ خطرناک‌ترین روش حمایت

وام به درد استارتاپ‌ها نمی‌خورد، جذب سرمایه به روش‌های مختلف هم اگر در وقت مناسب صورت نگیرد، فقط بر مشکلات این گروه اضافه می‌کند. تأکید فعالان حوزه استارتاپی این است که دولت به‌جای وام دادن موانع پیش روی فعالیت آن‌ها را کم کند.

محمود کریمی، مدیرعامل کارخانه نوآوری دراین‌باره به همشهری می‌گوید: «خطرناک‌ترین روش حمایت، وام دادن به استارتاپ‌هاست چون یک منبع مالی در اختیار این کسب‌وکار نوپا می‌گذارید که هنوز بلد نیست چطور باید آن را خرج کند و درنهایت شاید مقروض باقی بماند. راه‌حل درست، استفاده از سرمایه‌گذارهای خطرپذیر است که اصطلاحاً پول هوشمند در اختیار استارتاپ می‌گذارند. آن‌ها می‌خواهند بدانند که پولشان چرا، در چه زمانی و چطور باید خرج شود؟» نیما نورمحمدی، بنیان‌گذار یکی از استارتاپ‌های کسب‌وکار آنلاین به همشهری می‌گوید: «وام، خوب نیست چون استارتاپ‌ها لزوماً به نتیجه نمی‌رسند و همیشه احتمال شکست خورد نشان وجود دارد. فرض کنید یک جوان استارتاپی که کمتر از 30 سال سن دارد، شکست بخورد. او نه‌تنها نتیجه‌ای از کارش نمی‌گیرد که در سن پایین به یک بدهکار بانکی تبدیل می‌شود.» بهترین روش جذب سرمایه برای این گروه، طبق گفته نورمحمدی، سیستمی است که در آن، سرمایه‌گذار در سود و زیان شریک باشد و در صورت شکست پروژه، از استارتاپ توقعی نداشته باشد. شریک سرمایه‌گذار فقط پولدار نیست، با خودش تجربه می‌آورد و راه را نشانتان می‌دهد. چون او هم به‌اندازه شما می‌خواهد پروژه‌تان موفق شود. بانک و سهامدار پولشان را می‌خواهند، چه شما برنده شوید یا ببازید.

مشکلات بانکی و تعامل جهانی

استارتاپ‌ها می‌توانند عامل ورود ارز و پول به کشور باشند. اکنون اما معدود استارتاپ‌هایی در ایران هستند که توانسته‌اند ایده‌ها و تجارب خود را به فراتر از مرزها ببرند. یکی از مشکلات اصلی در این رابطه مشکلات بانکی برای پرداخت‌های خارجی و حتی داخلی است. محمود کریمی از کارشناسان قدیمی این حوزه می‌گوید: برای استارتاپ‌ها بسیار سخت است که بتوانند هزینه خدمات خود را از افراد خارج از کشور دریافت کنند، چون راه و مسیر مستقیمی برای پرداخت‌های خارجی حتی به‌صورت آنلاین وجود ندارد. به گفته او، حتی بسیاری از استارتاپ‌ها برای گرفتن درگاه پرداخت بانک‌های داخلی هم دچار مشکلات عدیده هستند چون از آن‌ها مدارک و اسنادی خواسته می‌شود که خیلی‌ها در ابتدای راه کسب‌وکار خود آن‌ها را ممکن است در اختیار نداشته باشند.

مشکلات مالیاتی و ورود به بورس

روش دیگر جذب سرمایه که برای حمایت از استارتاپ‌ها عنوان می‌شود، فروش سهام است. استارتاپ‌هایی که به ارزش قابل توجهی می‌رسند در نقطه‌ای از رشد خود نیاز دارند که وارد بورس شوند و سهام خود را عرضه کنند. این نقطه‌ای است که مشکلات زیادی برای آن در حوزه استارتاپ وجود دارد.

رضا الفت نسب، دبیر اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی هم درباره تفاوت دیدگاه 2 نسل از قانون‌گذاران و استارتاپ‌ها می‌گوید: «کسب‌وکار استارتاپی مدلش طوری است که مؤسس باید چند سال ضرر کند تا در نهایت به نقطه سربه‌سر و سود برسد. سازمان مالیاتی این شیوه کار کردن را قبول ندارد. وقتی می‌بیند یک استارتاپ چند سال ضرر داده اما هنوز کار می‌کند و درعین‌حال مالیات نمی‌دهد، مشکوک می‌شود. به دلیل همین شک مأموران مالیات، استارتاپ باید بارها نوع کارش را به دیگران توضیح بدهد که معمولاً هم برای کارمندانی که از نسل گذشته هستند، قابل‌قبول نیست.»

نیاز ما؛ زمین‌بازی امن

ریسک سرمایه‌گذاری در حوزه استارتاپی که بخش مهمی از آن در فضای وب و شبکه‌های اجتماعی اجرا می‌شود، بسیار بالاست. کاوه یزدی فر، مربی کارآفرینی و مدیر ارشد عملیات آواتک دراین‌باره می‌گوید: «استارتاپ‌ها زمین‌بازی امن می‌خواهند. ما دنبال پول دولت نیستیم. بزرگ‌ترین کمک مالی دولت، رفع موانع و برداشتن سدهاست. اینکه یک بنگاه استخدامی که در داخل کشور شکل‌گرفته، فیلتر می‌شود، نشان می‌دهد دو طرف درکی از شرایط هم ندارند.»

منبع: همشهری